मॅंचेस्टर युनायटेड फुटबॉल क्लबने पोर्तुगालच्या स्पोर्टिंग सीपीमधून रुबेन अमोरिम यांची मुख्य प्रशिक्षक म्हणून ओल्ड ट्रॅफर्डवर उचल केलेली असतानाच, मुंबई आणि पुण्यातल्या 'रेड डेव्हिल्स' चाहत्यांमध्ये एका नव्या रणनीतीची चर्चा रंगू लागली आहे. एरिक टेन हॅगच्या एक्झिटनंतर क्लबने एका रात्रीत चक्रे फिरवून थेट लिस्बनमधून हा ३९ वर्षांचा तरुण मास्टरमाइंड मॅंचेस्टरमध्ये आणला. सध्या सोशल मीडिया आणि स्पोर्ट्स कट्ट्यांवर फक्त एकाच गोष्टीचा बोलबाला आहे, तो म्हणजे अमोरिमचा रहस्यमयी '३-४-२-१' फॉर्म्युला. हा खेळ केवळ मैदानावरचा नसून, पडद्यामागील क्लिष्ट आकडेमोड आणि खेळाडूंच्या मानसिकतेचा कस पाहणारा मोठा विळखा आहे.
गेल्या अनेक दशकांपासून ओल्ड ट्रॅफर्डच्या मैदानावर पारंपरिक '४-२-३-१' किंवा '४-३-३' फॉर्मेशन पाहण्याची युनायटेडच्या चाहत्यांना सवय झाली आहे. सर अ‍ॅलेक्स फर्ग्युसन यांच्या काळापासून चालत आलेली ही आक्रमक शैली टेन हॅगच्या काळात पुरती कोलमडली. त्यातच आता अमोरिम हे नाव समोर आल्यावर फुटबॉल विश्लेषकांनी थेट त्यांच्या पोर्तुगालमधील रेकॉर्डचा ताळेबंद मांडायला सुरुवात केली. अमोरिम यांनी स्पोर्टिंग सीपीला तब्बल १९ वर्षांनंतर लीग चॅम्पियन बनवले आणि तेही केवळ एकाच फॉर्मेशनच्या जोरावर. पण हा फॉर्म्युला केवळ कागदावरच्या तीन डिफेंडर्सपुरता मर्यादित नसून, त्यात लपलेले विंग-बॅकचे रहस्य शोधणे हेच आता युनायटेडसमोरील सर्वात मोठे कोडे आहे.
पडद्यामागची पहिली कडी म्हणजे बॉल पझेशन आणि प्रेसिंगची नवी व्याख्या. जेव्हा अमोरिम यांची टीम मैदानात उतरते, तेव्हा डिफेन्स लाइनमध्ये तीन खेळाडू दिसतात, पण प्रत्यक्षात खेळ सुरू झाल्यावर हे रूप बदलते. मुंबईतल्या मध्यरात्री स्टार स्पोर्ट्स किंवा पीटीव्हीवर प्रीमियर लीगचे सामने पाहणाऱ्या भारतीय चाहत्यांना अनेकदा प्रश्न पडतो की, विंगर्स अचानक गायब होऊन डिफेन्समध्ये कसे आले? याचे उत्तर 'फ्लुइड डिफेन्स'मध्ये आहे. डिफेन्स करताना ही टीम '५-४-१' मध्ये बदलते, तर आक्रमणाच्या वेळी थेट '३-२-५' चा आक्रमक पवित्रा घेते. हा ट्रान्सफॉर्मेशनचा वेग इतका अचूक असतो की, प्रतिस्पर्धी संघाला आपले मार्किंग बदलण्याची संधीच मिळत नाही.
या संपूर्ण सिस्टममधील सर्वात महत्त्वाचा मोहरा म्हणजे 'विंग-बॅक्स'. मॅंचेस्टर युनायटेडकडे सध्या डिओगो दालोत आणि नुसेर माझरौई हे दोन मुख्य फुल-बॅक उपलब्ध आहेत. पण अमोरिम यांच्या रणनीतीत फुल-बॅकला नुसते डिफेन्स करायचे नसते, तर त्यांना संपूर्ण लाईन कव्हर करावी लागते. लुईस शॉकडून असणाऱ्या अपेक्षा दुखापतींमुळे हवेतच विरल्या आहेत. आता प्रश्न असा आहे की, अमोरिम यांच्या या अतिशय दमवणाऱ्या आणि वेगवान भूमिकेसाठी सध्याच्या संघात तसा दमाचा खेळाडू कोण? पोर्तुगालमध्ये अमोरिम यांनी पेड्रो पोरो आणि नुनो मेंडिस सारख्या खेळाडूंना जागतिक स्तरावर चमकवले. युनायटेडमध्ये त्यांना असा हुकुमी एक्का स्वतः तयार करावा लागणार आहे.
या कोड्याचा दुसरा भाग म्हणजे आक्रमणातील दोन 'नंबर १०' म्हणजेच दोन प्लेमेकर्स. अमोरिम यांच्या ३-४-२-१ रचनेत स्ट्राईकरच्या मागे दोन क्रिएटिव्ह खेळाडू असतात, जे विंग्सवर न खेळता थेट मधील भागात (हाफ-स्पेस) वावरतात. ब्रुनो फर्नांडिस या पोर्तुगीज कॅप्टनसाठी ही भूमिका अत्यंत सोयीची ठरणार असल्याचे बोलले जात आहे. मात्र, मेसन माउंट आणि अलेजांड्रो गारनाचा या जागेवर कसे बसणार, यावर अजूनही प्रश्नचिन्ह आहे. स्पोर्टिंगमध्ये असताना अमोरिम यांनी ज्या प्रकारे खेळाडूंना त्यांच्या कम्फर्ट झोनमधून बाहेर काढले, तोच पॅटर्न आता मॅंचेस्टरमध्ये रिपीट करावा लागणार आहे.
कॅसॅमिरो आणि कोबी मैनू या मध्यफळीतील जोडीवरही या नव्या रचनेचा मोठा प्रभाव पडणार आहे. दोन मिडफील्डर्सना संपूर्ण मैदानाचा ताबा ठेवावा लागतो आणि डिफेंडर्सना थेट पासिंग पर्याय द्यावे लागतात. यात थोडी जरी चूक झाली, तर थेट प्रतिस्पर्धी संघाला वन-ऑन-वनची संधी मिळते. प्रीमियर लीगचा वेग पोर्तुगीज लीगपेक्षा खूप जास्त आहे, त्यामुळे या सिस्टीमचा 'बग' काढणे अमोरिम यांच्यासाठी सोपे नसेल. दादरच्या शिवाजी पार्कवरच्या लोकल कोचेसच्या मते, इंग्लिश फुटबॉलमधील फिजिकल गेम पाहता अमोरिम यांना सुरुवातीला प्रचंड अडचणींचा सामना करावा लागू शकतो.
युनायटेडच्या या नव्या पर्वाचा थेट परिणाम भारतातल्या स्पोर्ट्स बार आणि फॅन क्लब्सवर होणार आहे. मुंबई, पुणे, बंगळुरू या शहरांमध्ये रात्री उशिरापर्यंत चालणाऱ्या स्क्रिनिंग्समध्ये आता 'अमोरिम-बॉल'ची चर्चा सुरू झाली आहे. जुन्या पिढीचे युनायटेड पाठीराखे जे अजूनही फर्ग्युसन युगात जगत आहेत, त्यांना ही 'थ्री-ॲट-द-बॅक' सिस्टीम पचायला थोडा वेळ लागेल. पण थ्रिलर सिनेमासारख्या असणाऱ्या या नव्या गेमप्लॅनमळे सोशल मीडियावरील मीम्स आणि रणसंग्राम मात्र शिगेला पोहोचला आहे.
या सगळ्या गडबडीत ट्रान्सफर मार्केटमधील हालचालींनाही वेग आला आहे. येत्या जानेवारी महिन्यातील ट्रान्सफर विंडोमध्ये अमोरिम आपल्या आवडीच्या खेळाडूंना ओल्ड ट्रॅफर्डवर आणण्यासाठी आग्रही राहतील, असा अंदाज वर्तवला जात आहे. व्हिक्टर ग्योकेरेस या स्पोर्टिंगच्या स्टार स्ट्राईकरचे नाव सध्या सर्वात आघाडीवर आहे. पण युनायटेडकडे आधीच रासमुस हॉयलुंड आणि जोशुआ झिर्कझी हे तरुण स्ट्रायकर असताना नवीन खेळाडूवर कोट्यवधी रुपये खर्च करणे क्लबच्या आर्थिक गणितात बसेल का, हा सर्वात मोठा यक्षप्रश्न आहे.
अमोरिम यांच्या या रहस्यमयी फॉर्म्युल्याचे अनावरण लवकरच मैदानावर होणार आहे. युनायटेडचे पुढील काही सामने हे केवळ गुणतालिकेसाठी नव्हे, तर या नव्या मॅनेजरच्या अस्तित्वासाठी महत्त्वाचे आहेत. पोर्तुगीज रणनीतीचा हा नवा सस्पेन्स ओल्ड ट्रॅफर्डला पुन्हा एकदा सोन्याचे दिवस दाखवणार की नव्या वादाला तोंड फोडणार, याचे उत्तर लवकरच मिळेल. तूर्तास, महाराष्ट्रातील फुटबॉल प्रेमी वीकेंडच्या रात्री टीव्ही स्क्रीनसमोर डोळे लावून या नव्या फुटबॉल क्रांतीचा साक्षीदार होण्यासाठी सज्ज झाले आहेत.
गेल्या काही दिवसांत मॅंचेस्टर युनायटेडच्या कॅरिंग्टन ट्रेनिंग कॉम्प्लेक्समध्ये एक वेगळ्या प्रकारची शांतता आणि एकाग्रता दिसून येत आहे. खेळाडूंच्या शरीराची ठेवण आणि त्यांच्या ट्रेनिंग सत्रातील तांत्रिक बदल पाहता, अमोरिम यांनी आपल्या मूळ रचनेत काही सूक्ष्म पण महत्त्वाचे बदल केले आहेत. केवळ रणनीती बदलणे म्हणजे फुटबॉल नाही, तर ती एक संपूर्ण विचारसरणी बदलण्याची प्रक्रिया आहे. ओल्ड ट्रॅफर्डवर जेव्हा नवीन प्रशिक्षक येतो, तेव्हा केवळ व्यवस्थापन बदलत नाही, तर त्या क्लबची संस्कृतीही बदलू लागते. सध्याच्या घडीला मॅन युनायटेडच्या ताफ्यात काही अनुभवी खेळाडू आहेत, ज्यांनी अनेक व्यवस्थापकांना येताना आणि जाताना पाहिले आहे. या खेळाडूंसाठी '३-४-२-१' ही रचना कदाचित पहिल्यांदा गोंधळात टाकणारी असेल, परंतु अमोरिम यांच्या प्रशिक्षणाची शैली खेळाडूंना विश्वासात घेण्याची आहे. पोर्तुगालमधील त्यांच्या कार्यकाळाचा अभ्यास केल्यास असे दिसून येते की, त्यांनी खेळाडूंच्या वैयक्तिक क्षमतेचा वापर करून टीमची सामूहिक ताकद कशी वाढवायची, याचे एक परिपूर्ण मॉडेल तयार केले होते.
मुंबईच्या मरिन ड्राइव्हच्या कट्ट्यावर बसून प्रीमियर लीगचे विश्लेषण करणाऱ्या युवा चाहत्यांमध्ये आता या विषयावर चर्चा जोर धरत आहे. तिथे उपस्थित असलेल्या काही जणांचे म्हणणे असे आहे की, मॅंचेस्टर युनायटेडचा हा नवा प्रयोग म्हणजे एक जुगार आहे. जर हा प्रयोग यशस्वी झाला, तर अमोरिम हे फुटबॉल जगतातील आधुनिक शिल्पकार ठरतील, मात्र जर यामध्ये अपयश आले, तर क्लबला पुन्हा एकदा शून्यातून सुरुवात करावी लागेल. सध्याच्या टीममध्ये असणारे काही खेळाडू, विशेषतः जे आक्रमक फळीत खेळतात, त्यांना या रचनेमुळे अधिक मोकळीक मिळू शकते. उदाहरणार्थ, मार्कस रॅशफोर्ड किंवा अलेजांड्रो गारनाचा यांच्यासारख्या वेगाने धावणाऱ्या खेळाडूंना जेव्हा दोन नंबर १० खेळाडूंचा सपोर्ट मिळेल, तेव्हा प्रतिस्पर्धी डिफेन्सची दमछाक होणे निश्चित आहे. मात्र, या सगळ्याचा ताळमेळ बसवण्यासाठी लागणारा वेळ हा सर्वात मोठा अडथळा ठरू शकतो.
मैदानाबाहेरील वातावरणाचा विचार केल्यास, ओल्ड ट्रॅफर्डच्या गॅलरीत आता एका नवीन आशेचा किरण दिसत आहे. मॅंचेस्टरमधील पावसाळी हवेत जेव्हा सामना सुरू होतो, तेव्हा चाहत्यांच्या घोषणांचा आवाज हा खेळाडूंसाठी इंधन असतो. पण यावेळी हा आवाज काहीसा संशयास्पद आहे. गेल्या १० वर्षांत युनायटेडने अनेक प्रयोग केले, परंतु यशाचा मार्ग अजूनही धुसर आहे. अमोरिम यांना हे माहित आहे की, त्यांना केवळ निकाल देऊन चालणार नाही, तर चाहत्यांचा विश्वासही जिंकावा लागेल. यासाठी त्यांना सुरुवातीच्या सामन्यांमध्ये अत्यंत सावध पावले टाकावी लागतील. पोर्तुगीज लीगमध्ये वापरलेली आक्रमक शैली प्रीमियर लीगच्या शारीरिक खेळासमोर टिकाव धरेल का, याची चाचणी आता थेट प्रतिस्पर्ध्यांविरुद्धच्या सामन्यात होईल. विशेष म्हणजे, युरोपियन स्पर्धेतील त्यांचे सामने हे त्यांच्या रणनीतीची खरी लिटमस टेस्ट ठरणार आहेत.
येणाऱ्या काळात खेळाडूंच्या निवडीमध्ये अमोरिम काही कडक निर्णय घेण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. ज्या खेळाडूंना या नव्या सिस्टीममध्ये बसणे शक्य नाही, त्यांना बाकावर बसावे लागेल, मग ते कितीही महागडे किंवा प्रसिद्ध का असेनात. युनायटेडचा इतिहास असा आहे की, येथे संघ नेहमीच व्यक्तीपेक्षा मोठा राहिला आहे, आणि अमोरिम हे तत्व पुन्हा एकदा प्रस्थापित करण्याचा प्रयत्न करत आहेत. ट्रेनिंग पिचवर ते ज्या प्रकारे खेळाडूंना सूचना देत आहेत, त्यावरून हे स्पष्ट होते की, त्यांना मैदानावर १०० टक्के अनुशासन अपेक्षित आहे. केवळ तांत्रिक कौशल्य असून चालणार नाही, तर प्रत्येक खेळाडूला त्या सिस्टीमच्या चौकटीत राहून आपली भूमिका चोख पार पाडावी लागेल.
स्थानिक पातळीवर, विशेषतः महाराष्ट्रातील फुटबॉल चाहत्यांच्या मनात एका गोष्टीची धाकधूक आहे. युनायटेड जर पुन्हा एकदा विजयी मार्गावर आली, तर प्रीमियर लीगचे चित्र पूर्णपणे बदलून जाईल. मॅनचेस्टर सिटी आणि लिव्हरपूल यांसारख्या बलाढ्य संघांना टक्कर देण्यासाठी युनायटेडला एक अभेद्य भिंत बांधावी लागेल, जी अमोरिम यांच्या '३-४-२-१' फॉर्म्युलामध्ये स्पष्टपणे दिसते. हे केवळ फुटबॉलचे रणांगण नसून, ही एक मानसिक लढाई आहे. अमोरिम यांच्या चेहऱ्यावरचा शांतपणा हा खेळाडूंसाठी दिलासा देणारा आहे की त्यांना सावध करणारा, हे येणारा काळच सांगेल. युनायटेडचा हा प्रवास आता एका वळणावर येऊन थांबला आहे, जिथे मागे पाहण्यासारखे काही नाही आणि पुढे जाण्यासाठी केवळ जिद्द आणि रणनीतीची साथ आहे. चाहत्यांच्या नजरा आता ओल्ड ट्रॅफर्डच्या त्या हिरवळीवर आहेत, जिथे अमोरिम आपली जादू दाखवण्यासाठी सज्ज झाले आहेत.
भारतातील फॅन क्लब्सनी आता 'अमोरिम-बॉल' नावाचा एक नवीन ट्रेंड सुरू केला आहे. रात्रीचे जागून काढलेले सामने आता केवळ गुण मिळवण्यासाठी नसून, ते एका नवीन फुटबॉल तत्त्वज्ञानाचा उदय पाहण्यासाठी आहेत. काहींना वाटते की हा फॉर्म्युला जुना आहे, पण अमोरिम यांनी त्याला एक आधुनिक साज चढवला आहे. विंग-बॅक्सची भूमिका या संपूर्ण खेळाचा कणा आहे, आणि त्या कण्याला मजबूत करण्याचे काम आता अमोरिम यांच्या खांद्यावर आहे. जर या विंग-बॅक्सनी आपली जबाबदारी व्यवस्थित निभावली, तर युनायटेडच्या आक्रमणाला कोणीही रोखू शकणार नाही.
थोडक्यात सांगायचे तर, अमोरिम यांचा हा प्रयोग म्हणजे केवळ एक रणनीती नाही, तर ती एक क्रांती आहे. मॅनचेस्टर युनायटेडचे चाहते आता अशा एका प्रवासाच्या सुरुवातीला आहेत, जिथे अनिश्चितता असली तरी आशा अधिक आहे. या प्रवासात यश मिळणार की नाही, हे काळाच्या उदरात दडलेले आहे, पण एक गोष्ट निश्चित आहे की, अमोरिम यांनी फुटबॉलच्या पटलावर एक असा पेच निर्माण केला आहे, ज्याचा उलगडा शोधणे प्रत्येक प्रतिस्पर्ध्यासाठी कठीण जाणार आहे. ओल्ड ट्रॅफर्डवरचा हा नवा खेळ, प्रेक्षकांसाठी केवळ एक सामना नसून, एक मोठी फुटबॉल मेजवानी असेल.
आगामी काही दिवसांत, विशेषतः युरोपातील फुटबॉलमध्ये जे बदल घडत आहेत, त्याकडे पाहता अमोरिम यांच्या रणनीतीचे गांभीर्य अधिक स्पष्ट होते. ओल्ड ट्रॅफर्डच्या ड्रेसिंग रूममध्ये आता एक शांतता आहे, जी वादळापूर्वीची शांतता मानली जात आहे. खेळाडूंच्या फिटनेसवर त्यांनी दिलेला भर पाहता, आगामी सामन्यांत युनायटेडच्या खेळात वेग आणि अचूकता दिसून येईल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे. केवळ शारीरिक बळावर अवलंबून न राहता, 'पोजेसन बेस्ड' फुटबॉल खेळण्यावर त्यांचा कल आहे. पोर्तुगालमधून येताना त्यांनी आपल्यासोबत जो विश्वासाचा संच आणला आहे, तो आता मॅनचेस्टरच्या वातावरणाशी जुळवून घेण्याचा प्रयत्न करत आहे. स्थानिक प्रशिक्षकांमध्येही अमोरिम यांच्या या '३-४-२-१' रचनेची चर्चा आहे. काहींच्या मते, ही रचना आधुनिक फुटबॉलमध्ये 'फ्लेक्सिबिलिटी'चा सर्वोत्तम नमुना आहे. जर मिडफिल्डर्सनी खेळपट्टीवर योग्य ताळमेळ राखला, तर युनायटेडचा हा ताफा केवळ गोल करण्यासाठीच नाही, तर प्रतिस्पर्ध्यांना निष्प्रभ करण्यासाठी सज्ज असेल. दरम्यान, चाहत्यांमध्ये तिकीटांसाठी असलेली मागणीही वाढली आहे. प्रत्येकजण या नवीन युगाचा साक्षीदार होण्यासाठी उत्सुक आहे. येत्या काही सामन्यांनंतरच हे स्पष्ट होईल की, अमोरिम यांनी रचलेले हे जाळे किती भक्कम आहे. युनायटेडच्या मॅनेजमेंटनेही या प्रयोगाला पूर्ण पाठिंबा दर्शविला आहे, जो या संघाने गेल्या काही वर्षांत क्वचितच अनुभवला होता. आता प्रश्न आहे तो केवळ वेळेचा आणि संयमाचा. युनायटेडच्या चाहत्यांसाठी हा काळ कसोटीचा असला, तरी स्वप्न पाहणे त्यांनी सोडलेले नाही. ओल्ड ट्रॅफर्डच्या इतिहासात पुन्हा एकदा एक 'सुवर्णकाळ' सुरू होण्याची आशा पल्लवित झाली असून, अमोरिम यांच्या हातात असलेला हा '३-४-२-१' चा फॉर्म्युला फुटबॉलच्या रणांगणात काय चमत्कार घडवतो, याकडे अवघ्या जगाचे लक्ष लागले आहे.
written by www.afoxtv.com
टिप्पण्या
टिप्पणी पोस्ट करा