मुंबई-पुण्यातील चाकरमान्यांच्या नशिबी पुन्हा 'ट्रॅफिक'ची कोंडी; पावसाचा जोर

मुंबई आणि पुण्यातील प्रमुख महामार्गांवर आज सायंकाळी ४:१० वाजता वाहनांच्या लांबच लांब रांगा लागल्या असून, परतीच्या पावसाने जनजीवन विस्कळीत केले आहे. गेल्या २४ तासांत मुंबई उपनगर आणि पुणे शहर परिसरात सुरू असलेल्या मुसळधार पावसामुळे सखल भागात पाणी साचले असून, त्याचा थेट फटका कार्यालय सुटण्याच्या वेळेत घरी परतणाऱ्या चाकरमान्यांना बसत आहे.

मुंबईत दादर, परळ आणि कुर्ला परिसरात साचलेल्या पाण्यामुळे लोकल ट्रेनच्या वेळापत्रकावर परिणाम झाला आहे. मध्य रेल्वेने दिलेल्या माहितीनुसार, पावसामुळे सिग्नल यंत्रणेत तांत्रिक बिघाड झाल्याने गाड्या १५ ते २० मिनिटे उशिराने धावत आहेत. हार्बर मार्गावरील प्रवाशांची तर अवस्था अधिक बिकट आहे. कामावरून घरी जाण्यासाठी स्टेशनवर तुंबलेली गर्दी पाहून अनेक प्रवाशांनी पुन्हा बस किंवा कॅबचा पर्याय निवडला, मात्र तिथेही ट्रॅफिक जॅमने पाठ सोडलेली नाही.

पुणे शहराच्या बाबतीत बोलायचे झाले तर, हिंजवडी आयटी पार्क आणि बाणेर परिसरातील रस्ते अक्षरशः पाण्याखाली गेले आहेत. संध्याकाळी ४:१० च्या सुमारास ऑफिसमधून बाहेर पडणाऱ्या आयटी कर्मचाऱ्यांना रस्त्यावर उभं राहण्याशिवाय गत्यंतर उरलेलं नाही. पावसाचा जोर इतका आहे की, काही ठिकाणी दुचाकीस्वारांना गाडी ढकलत न्यावी लागत आहे. पुणे-मुंबई एक्सप्रेसवेवरही वाहनांचा वेग मंदावला असून, घाट माथ्यावर धुक्यामुळे दृश्यमानता (visibility) कमी झाली आहे.

हवामान विभागाने दिलेल्या इशाऱ्यानुसार, येत्या ४८ तासांत मुंबई, ठाणे, पालघर आणि रायगड जिल्ह्यांत 'ऑरेंज अलर्ट' कायम राहणार आहे. पुण्याच्या घाट माथ्यावर जोरदार पावसाची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. पालिकेच्या आपत्ती व्यवस्थापन कक्षाने लोकांना शक्य असेल तर घराबाहेर न पडण्याचे आवाहन केले आहे, परंतु हातावर पोट असणाऱ्या आणि नोकरीसाठी बाहेर पडणाऱ्यांसाठी हा इशारा केवळ कागदावरच उरतो.

संघर्षाचा मंत्र: परिस्थिती बदलण्यापेक्षा स्वतःची तयारी महत्त्वाची

अशा कठीण प्रसंगात, जेव्हा निसर्ग आपला रौद्र अवतार धारण करतो, तेव्हा माणसाच्या सहनशक्तीची परीक्षा होते. मुंबई-पुण्यातील चाकरमान्यांचे आयुष्य म्हणजे एक प्रकारे दररोजचा लढा आहे. पण लक्षात घ्या, बाहेर पडणारा पाऊस आपण थांबवू शकत नाही, पण त्या पावसात भिजताना स्वतःला मानसिकदृष्ट्या स्थिर ठेवणे हे आपल्या हातात आहे. जेव्हा ट्रॅफिकमध्ये अडकलेले असताना समोरची गाडी हलत नाही, तेव्हा चिडचिड करण्याऐवजी परिस्थितीचा स्वीकार करा. संयम हाच या गर्दीच्या शहरात जगण्याचा एकमेव मंत्र आहे. ज्यांनी आपल्या कामाच्या व्यापात स्वतःचे मानसिक स्वास्थ्य टिकवून ठेवले आहे, तेच या गोंधळाच्या परिस्थितीतून मार्ग काढू शकतात. लक्षात ठेवा, उशीर होणे हे अपयश नाही, तर सुरक्षित पोहोचणे ही प्राथमिकता आहे.

मुंबई महापालिकेने आपत्कालीन यंत्रणा सज्ज ठेवली असल्याचे दावे केले असले तरी, नाल्यांची सफाई आणि पावसाचे पाणी वाहून जाण्यासाठीची व्यवस्था दरवर्षी पावसाळ्यात फोल ठरते. वांद्रे-कुर्ला संकुलात (BKC) पाणी शिरल्यामुळे अनेक बड्या कॉर्पोरेट ऑफिसमधील कर्मचाऱ्यांना कार्यालयातच थांबावे लागले आहे. पुण्यात मुळा-मुठा नदीच्या पाणी पातळीत वाढ झाल्याने नदीकाठच्या रहिवाशांना सतर्कतेचा इशारा देण्यात आला आहे.

रस्ते वाहतुकीचा विचार करता, सायन-पनवेल हायवेवर ट्रॅफिकचा मोठा फटका बसला आहे. अनेक ठिकाणी वाहने बंद पडल्याने मागील गाड्यांना तासनतास एकाच जागी थांबून राहावे लागत आहे. प्रवाशांचे हाल पाहता, अनेक सामाजिक संस्थांनी स्टेशनबाहेर आणि महामार्गांच्या कडेला मदत कार्य सुरू केले आहे. पाणी आणि अल्पोपहाराची सोय काही ठिकाणी स्वयंसेवी संस्थांमार्फत केली जात आहे.

रेल्वे प्रशासनाचे अधिकारी घटनास्थळी लक्ष ठेवून आहेत. ट्रॅकवर पाणी साचले असेल तर ते उपसण्यासाठी हाय-कॅपॅसिटी पंपांचा वापर सुरू आहे. तांत्रिक बिघाड दुरुस्त करण्यासाठी विशेष पथके तैनात करण्यात आली आहेत. तरीही, पावसाचा वेग पाहता परिस्थिती त्वरित निवळण्याची चिन्हे कमी दिसत आहेत. प्रवाशांनी प्रवास करण्यापूर्वी रेल्वे ॲप आणि स्थानिक वाहतूक पोलिसांच्या सोशल मीडिया हँडल्सवर अपडेट्स तपासणे गरजेचे आहे.

पुण्यातील बालेवाडी आणि औंध भागात रस्ते बंद करण्यात आले असून वाहतूक इतर मार्गांनी वळवण्यात आली आहे. ओव्हरब्रिजच्या खालच्या भागात पाणी साचल्याने चारचाकी वाहने अडकली आहेत. ट्रॅफिक पोलिसांना या गोंधळातून मार्ग काढताना मोठा संघर्ष करावा लागत आहे. नागरिकांनी सहकार्य करण्याचे आवाहन पोलिसांनी केले आहे.

पुढे काय?

पुढील काही तासांत पावसाचा जोर कायम राहण्याची शक्यता आहे. हवामान खात्याच्या अंदाजानुसार रात्री उशिरापर्यंत पावसाचा वेग कमी होण्याची चिन्हे नाहीत. मुंबई-पुणे दरम्यान धावणाऱ्या एसटी बसेस आणि खाजगी ट्रॅव्हल्सचे वेळापत्रक पूर्णपणे विस्कळीत झाले आहे. रात्री उशिरापर्यंत प्रवास टाळण्याचा सल्ला तज्ज्ञांकडून दिला जात आहे.

येणाऱ्या काही दिवसांत मुंबई आणि पुण्यातील महापालिका निवडणुकांच्या पार्श्वभूमीवर या पावसाळी नियोजनाचा मुद्दा पुन्हा एकदा चर्चेत येईल. शहरातील ड्रेनेज व्यवस्था आणि नियोजनाचा अभाव यावर टीका होत आहे. परंतु, सध्या तरी चाकरमान्यांसमोर प्रश्न आहे तो फक्त सुरक्षित घरी पोहोचण्याचा. मुंबईची लोकल आणि पुण्यातील रस्ते उद्या सकाळपर्यंत पूर्वपदावर येतात का, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल. राज्य सरकारने सर्व जिल्हाधिकाऱ्यांना सतर्क राहण्याचे निर्देश दिले असून, कोणत्याही अनपेक्षित परिस्थितीला सामोरे जाण्यासाठी आपत्ती निवारण दलाला (NDRF) सज्ज राहण्यास सांगितले आहे. उद्या सकाळी चाकरमान्यांना पुन्हा याच गर्दीचा सामना करावा लागणार आहे की नाही, हे पावसाच्या लहरीवर अवलंबून आहे. आता प्रशासनाचे मुख्य लक्ष पाणी साचलेल्या ठिकाणाहून ते लवकर कसे उपसता येईल, याकडे लागले आहे. नागरिकांनी अधिकृत माहितीशिवाय सोशल मीडियावर पसरणाऱ्या अफवांवर विश्वास ठेवू नये, असे आवाहन करण्यात आले आहे.

मुंबईच्या उपनगरातील घाटकोपर आणि विक्रोळी परिसरात तर परिस्थिती अधिकच गंभीर झाली आहे. रेल्वे रुळांच्या कडेला असलेल्या झोपडपट्टी भागातील नागरिकांना सुरक्षित स्थळी हलवण्याची कार्यवाही प्रशासनाकडून सुरू करण्यात आली आहे. पावसाचा जोर कायम असल्याने अनेक ठिकाणी भिंती कोसळण्याच्या घटनांची नोंद झाली आहे. मुंबई महापालिकेचे अग्निशमन दल आणि स्थानिक पोलीस कर्मचारी अशा ठिकाणी मदतकार्य करत आहेत. विशेषतः डोंगराळ भागात राहणाऱ्या नागरिकांना दरडी कोसळण्याच्या धोक्याबाबत सतर्क करण्यात आले आहे. मुंबईची जीवनवाहिनी समजली जाणारी लोकल सेवा काही काळासाठी पूर्णपणे ठप्प झाली होती, त्यामुळे दादर, कुर्ला आणि ठाणे स्थानकांवर प्रवाशांचा मोठा जनसागर लोटला होता. पावसाच्या पाण्यासोबत कचरा वाहून आल्यामुळे सांडपाणी वाहून नेणाऱ्या नाल्यांमध्ये अडथळा निर्माण झाला आहे, ज्यामुळे पाणी रस्त्यांवर पसरत आहे. अशा वेळी केवळ यंत्रणांवर अवलंबून न राहता, स्थानिक नागरिक आणि स्वयंसेवी संस्था एकत्र येऊन आपत्ती व्यवस्थापनात सहकार्य करत आहेत.

पुण्यातील डेक्कन जिमखाना आणि फर्ग्युसन कॉलेज रोडवरही परिस्थिती बिकट आहे. येथील जुन्या वाड्यांच्या भिंती आणि काही ठिकाणी वृक्ष कोसळल्याने वाहतूक पूर्णपणे विस्कळीत झाली आहे. महापालिका प्रशासनाने झाडे हटवण्यासाठी क्रेन आणि विशेष यंत्रणा तैनात केली असली तरी, ट्रॅफिक जॅममुळे या गाड्यांना घटनास्थळी पोहोचण्यास विलंब होत आहे. पुण्यातील बाणेर-बालेवाडी आयटी पट्ट्यात काम करणाऱ्या हजारो सॉफ्टवेअर अभियंत्यांना रात्री उशिरापर्यंत कार्यालयातच थांबून राहावे लागल्याचे चित्र आहे. काही कंपन्यांनी आपल्या कर्मचाऱ्यांच्या सुरक्षिततेचा विचार करून कार्यालयातच खाण्यापिण्याची आणि विश्रांतीची व्यवस्था केली आहे. ही केवळ एक दिवसाची समस्या नसून, दरवर्षी पावसाळ्यात उद्भवणारा एक न संपणारा प्रवास आहे. शहरातील रस्ते, नाल्यांची क्षमता आणि वाढते शहरीकरण या सर्वांचा आढावा घेण्याची वेळ आता आली आहे.

मुंबई-पुणे एक्सप्रेसवेवर लोणावळा घाटात धुक्याचा प्रचंड थर साचल्याने वाहनधारकांना दिवे लावून अत्यंत धीम्या गतीने चालावे लागत आहे. अनेक ठिकाणी ब्रेकडाऊन झालेल्या गाड्यांमुळे लेन अडवल्या गेल्या आहेत. महामार्ग पोलिसांनी घाटात विशेष गस्त वाढवली असून, वाहनचालकांना सूचना देण्यात येत आहेत. हायवेवर असलेल्या उपाहारगृहांमध्ये प्रवाशांची गर्दी वाढली असून, अनेकजण रात्र तिथेच काढण्याचा विचार करत आहेत. हवामान विभागाने पुढील २४ तासांत पावसाचा जोर वाढू शकतो असा इशारा दिल्याने शाळा आणि महाविद्यालयांना सुट्टी देण्याबाबतचा निर्णय स्थानिक प्रशासनाकडून घेतला जात आहे.

शहराच्या अंतर्गत भागात, जिथे पाणी साचले आहे, तिथे ड्रेनेज लाईनमध्ये प्लास्टिक आणि कचऱ्याचे ढिगारे साचल्याचे समोर आले आहे. पालिकेच्या कर्मचाऱ्यांना हे कचरा काढण्यासाठी पावसात कसरत करावी लागत आहे. स्थानिक लोकप्रतिनिधींनी घटनास्थळी धाव घेतली असली तरी, मूळ समस्या असलेल्या नियोजनाच्या अभावावर प्रश्नचिन्ह उभे राहिले आहे. प्रत्येक वर्षी पावसाळ्यात कोट्यवधी रुपये खर्च करूनही परिस्थिती का बदलत नाही, याचे उत्तर नागरिक विचारत आहेत. रात्रीच्या अंधारात पावसाचा जोर अधिक वाढत असल्याने दृश्यमानता कमी झाली आहे, ज्यामुळे रस्त्यावरील खड्डे ओळखणे दुचाकीस्वारांसाठी जिवावर बेतणारे ठरत आहे. प्रशासनाने खड्डे भरण्याचे काम अर्धवट सोडल्याने तिथे पाणी साचून अपघाताची भीती निर्माण झाली आहे.

येणाऱ्या काळात पावसाचे व्यवस्थापन करताना केवळ आपत्कालीन स्थिती हाताळण्यावर भर न देता, पायाभूत सुविधांच्या बळकटीकरणावर लक्ष देणे गरजेचे आहे. मुंबईचे 'स्पंज सिटी' मॉडेल किंवा पुण्यातील नदी सुधार प्रकल्पाचे काय झाले, हे प्रश्न आता ऐरणीवर आले आहेत. रात्रीचे नऊ वाजत आले आहेत आणि तरीही ट्रॅफिकची कोंडी कमी होण्याचे नाव घेत नाहीये. ज्या चाकरमान्यांनी सकाळी उत्साहात घराबाहेर पाऊल टाकले होते, ते आता हताश होऊन घराच्या दिशेने परतण्याचा मार्ग शोधत आहेत. काहींनी तर आज घरी पोहोचणे शक्य नसल्याचे पाहून जवळच्या मित्रांकडे किंवा नातेवाईकांकडे जाण्याचा निर्णय घेतला आहे. निसर्गाच्या या लहरीपुढे मानवी प्रयत्नांची मर्यादा पुन्हा एकदा स्पष्ट झाली आहे. उद्याची सकाळ नवी आशा घेऊन येईल की, पुन्हा पावसाचा जोर तसाच राहील, हे केवळ वेळच सांगू शकेल. सध्या मात्र, मुंबई आणि पुणे दोन्ही शहरे पावसाच्या कुशीत अडकून पडली आहेत. प्रत्येकाला आपापल्या घरी सुखरूप पोहोचण्याची ओढ लागली आहे आणि त्यातच शहराचे खरे प्रतिबिंब उमटताना दिसत आहे. या गोंधळात एकमेकांना मदत करणारे हातच आज खरी माणुसकीची ओळख करून देत आहेत. रस्ते वाहतुकीसोबतच विमानसेवेवरही या पावसाचा परिणाम झाला असून अनेक विमाने उशिराने उड्डाण करत आहेत. एकूणच जनजीवन विस्कळीत झाले असून, प्रशासन परिस्थिती सामान्य करण्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न करत आहे.

उशिरा रात्रीपर्यंत सुरू असलेल्या या पावसामुळे रेल्वे मार्गावरील सिग्नलिंंग यंत्रणेत तांत्रिक बिघाड झाल्याच्या बातम्या कानावर येत आहेत. मध्य रेल्वेच्या कल्याण-कसारा मार्गावर तर रेल्वेच्या पटऱ्यांवर पाणी आल्यामुळे वाहतूक धिम्या गतीने सुरू आहे. ऑफिस सुटल्यानंतर घराकडे धाव घेणाऱ्यांची लगबग आणि रस्त्यावरील पाणी यामुळे अनेक ठिकाणी दुचाकी बंद पडून चालक अर्धवट पावसात अडकून पडले आहेत. पेट्रोल पंपांवरही गर्दी दिसून येत असून, लोक आपला प्रवास लांबणीवर टाकणेच पसंत करत आहेत. पुण्यातील सिंहगड रोड परिसरातील नदीपात्रातील पाणी पातळीत वाढ झाल्याने प्रशासनाने नदीकाठच्या वस्त्यांमधील लोकांना सतर्कतेचा इशारा दिला आहे. आपत्कालीन परिस्थिती हाताळण्यासाठी बोटिंग टीम आणि एनडीआरएफच्या तुकड्यांना राखीव ठेवण्यात आले आहे. अशा तणावाच्या वातावरणात सोशल मीडियावर अफवांचे पीक फोफावले आहे, मात्र मुंबई महानगरपालिका आणि पुणे महापालिकेच्या अधिकृत हँडल्सवरून वेळोवेळी माहिती दिली जात आहे. पावसाचा हा तांडव केवळ वाहतुकीपुरता मर्यादित नसून, त्याचा परिणाम आरोग्य यंत्रणेवरही होत आहे. अँब्युलन्सना ट्रॅफिकमधून मार्ग काढताना तारेवरची कसरत करावी लागत आहे. अनेक ठिकाणी रस्त्यावरील बॅरिकेड्स वाहून गेल्याने वाहनचालकांचा दिशाभ्रम होत आहे. काही स्वयंसेवी संस्थांनी गरजूंसाठी निवारा केंद्रांची उभारणी केली असून, तेथे चहा आणि नाश्त्याची सोय केली आहे. रस्त्यावरील खड्ड्यांमध्ये साचलेल्या पाण्यामुळे वाहन चालवणे धोकादायक बनले असून, महापालिकेच्या रस्ते विभागावर पुन्हा एकदा टीकेची झोड उठली आहे. पावसाचा हा जोर ओसरल्यानंतरही शहराच्या नियोजनातील त्रुटींची चर्चा काही दिवस थांबणार नाही, हे निश्चित आहे. भविष्यातील आपत्ती टाळण्यासाठी आता शहराच्या ड्रेनेज सिस्टमची पुनर्रचना करणे ही काळाची गरज बनली आहे. आजचा दिवस हा केवळ एक प्रवास नसून निसर्गाच्या कोपापुढे हतबल झालेल्या मानवाची एक परीक्षा आहे. ज्या वेगाने पाणी साचत आहे, ते पाहता पावसाचा जोर कायम राहिल्यास उद्याची सकाळ अधिक आव्हानात्मक असणार आहे. सर्वसामान्य नागरिक आता फक्त पावसाचा जोर कधी ओसरतो, याची वाट पाहत आहेत.

written by www.afoxtv.com